Podczas kwalifikacji do laserowej korekcji wzroku część pacjentów słyszy, że ich rogówka jest zbyt cienka albo wada zbyt duża, aby bezpiecznie wykonać zabieg laserem. Nie oznacza to, że korekcja wady jest niemożliwa. Poniżej wyjaśniono, dlaczego grubość rogówki ma takie znaczenie i czym jest alternatywa w postaci soczewki fakijnej.
Dlaczego grubość rogówki ma znaczenie przy korekcji wad wzroku?
Laserowa korekcja wzroku polega na modelowaniu miąższu rogówki (inaczej podścieliska), czyli jej środkowej, najgrubszej warstwy. Laser usuwa określoną ilość tkanki, a im większa wada, tym więcej trzeba jej usunąć. Po zabiegu musi zostać odpowiednia rezydualna grubość podścieliska, czyli warstwa nienaruszonej tkanki, która utrzymuje kształt rogówki. Gdy jest ona zbyt cienka, rogówka może stracić wytrzymałość i zacząć się uwypuklać pod wpływem ciśnienia wewnątrz oka. To powikłanie nazywa się ektazją jatrogenną, czyli ektazją wywołaną zabiegiem.
Pachymetria i topografia rogówki – badania, które rozstrzygają o kwalifikacji
Pachymetria to pomiar grubości rogówki w różnych jej punktach. Topografia i tomografia rogówki tworzą mapy jej krzywizny, wysokości przedniej i tylnej powierzchni (tzw. mapy elewacji) oraz rozkładu grubości. Na tej podstawie lekarz sprawdza, czy rogówka ma prawidłowy kształt. Szczególnie ważne jest wykluczenie subklinicznego stożka rogówki. To wczesna postać choroby, która nie daje jeszcze objawów, ale osłabia tkankę.
Przy kwalifikacji do soczewki fakijnej ocenia się też głębokość komory przedniej, czyli przestrzeni między rogówką a tęczówką, bo implant potrzebuje w oku odpowiednio dużo miejsca. W mikroskopii spekularnej liczy się natomiast komórki śródbłonka rogówki. To wewnętrzna warstwa rogówki, która odpowiada za jej przezroczystość i nie odnawia się.
Czym jest soczewka fakijna i gdzie zostaje umieszczona w oku?
Soczewka fakijna to cienki implant wewnątrzgałkowy, który umieszcza się w oku bez usuwania własnej, przezroczystej soczewki pacjenta. Najczęściej trafia do komory tylnej, czyli za tęczówkę, tuż przed soczewkę naturalną. Działa podobnie jak soczewka kontaktowa, ale znajduje się wewnątrz oka. Jest wykonana z materiału biozgodnego, czyli dobrze tolerowanego przez tkanki oka. Jej moc dobiera się indywidualnie na podstawie pomiarów.
Własna soczewka zostaje zachowana, więc u młodszych osób zachowana jest też akomodacja, czyli zdolność oka do zmiany ostrości z dali na bliż. Implant koryguje wadę bez usuwania tkanki rogówki, dlatego nie wpływa na jej grubość ani wytrzymałość.
Kogo zwykle dotyczy kwalifikacja do tej metody?
Okulista rozważa tę metodę m.in. w takich sytuacjach:
- wysoka krótkowzroczność, która przekracza zakres bezpiecznej korekcji laserowej,
- cienka rogówka w badaniu pachymetrycznym,
- nieregularny kształt rogówki w badaniu topograficznym,
- zespół suchego oka (zaburzenie filmu łzowego), który mógłby utrudniać gojenie po zabiegu laserowym na powierzchni rogówki,
- stabilna wada, która nie zmienia się od co najmniej kilkunastu miesięcy,
- odpowiednia głębokość komory przedniej,
- prawidłowa liczba komórek śródbłonka.
Sama wielkość wady w dioptriach nie wystarcza do kwalifikacji. Ostateczną decyzję lekarz podejmuje po pełnym badaniu oka.
Jak przebiega zabieg i jak wygląda znieczulenie?
Zabieg wykonuje się w znieczuleniu kroplowym, czyli miejscowym, bez zastrzyków wokół oka. Pacjent jest przytomny, ale nie odczuwa bólu. Najpierw dezynfekuje się okolicę oka i zakłada jałowe obłożenie. Następnie chirurg robi w rogówce mikronacięcie o długości kilku milimetrów. Przez nie wprowadza zwinięty implant za pomocą iniektora, czyli specjalnego podajnika. Wewnątrz oka implant się rozwija, a chirurg ustawia go we właściwej pozycji.
Cała procedura trwa zwykle kilkanaście minut. Nacięcia najczęściej same się uszczelniają, więc nie trzeba zakładać szwów. Jak każda operacja wewnątrz oka, wszczepienie soczewki fakijnej wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań. Lekarz omawia je z pacjentem przed zabiegiem.
Okres pooperacyjny i kontrola – co monitoruje okulista?
W pierwszych dobach po zabiegu szczególnie ważny jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, czyli ciśnienia panującego w oku. Okulista ocenia też tzw. sklepienie (vault), czyli odległość między implantem a własną soczewką. Sprawdza się je w badaniu obrazowym przedniej części oka. Pacjent stosuje krople przeciwzapalne i antybiotykowe zgodnie z zaleceniami. Na kolejnych kontrolach regularnie bada się komórki śródbłonka rogówki. Widzenie zwykle poprawia się w ciągu pierwszych dni, ale tempo jego stabilizacji jest różne u różnych osób.
Typowe zalecenia po zabiegu to:
- unikanie pocierania oka,
- niekorzystanie z basenu i sauny przez czas wskazany przez lekarza,
- ochrona oka podczas snu, np. osłoną,
- stawianie się na wszystkie wizyty kontrolne.
Soczewka fakijna a laserowa korekcja i wymiana soczewki własnej – różnice w podejściu
Laserowa korekcja zmienia kształt rogówki. Jej zakres ograniczają wielkość wady i grubość tkanki, którą można bezpiecznie usunąć.
Implant fakijny koryguje wadę wewnątrz oka bez usuwania tkanki. Pacjent zachowuje własną soczewkę i akomodację. W razie potrzeby implant można usunąć, więc procedura jest odwracalna.
Wymiana soczewki własnej polega na usunięciu naturalnej soczewki i zastąpieniu jej sztuczną. Rozważa się ją zwykle u starszych osób, u których akomodacja jest już słaba, oraz wtedy, gdy soczewka zaczyna mętnieć.
Każda z tych metod ma inne wskazania i przeciwwskazania. O wyborze decydują wyniki badań, a nie ogólna ocena, która metoda jest lepsza.
Podsumowanie
Cienka rogówka lub duża wada wzroku nie zawsze pozwalają na korekcję laserową, ale nie wykluczają innych sposobów korekcji. O doborze metody decydują wszystkie wyniki badań okulistycznych oraz indywidualna budowa oka. Dopiero ich całościowa ocena pozwala lekarzowi wskazać rozwiązanie odpowiednie dla danego pacjenta.
